Ulama and Religion in Modern Indonesia: Zainal Arifin Abbas’s Thoughts on Religion

Authors

  • Radinal Mukhtar Harahap Sekolah Tinggi Ilmu Tarbiyah Ar-Raudlatul Hasanah
  • Muhammad Yusuf Habibie Sekolah Tinggi Ilmu Tarbiyah Ar-Raudlatul Hasanah
  • Zuhair Mubarrak Hazaa Sekolah Tinggi Ilmu Tarbiyah Ar-Raudlatul Hasanah
  • Indra Gunawan Al-Azhar University

DOI:

https://doi.org/10.30821/jiu.v2i1.1138

Keywords:

scholars, religion, philosophy, domination, independence

Abstract

This article examines the religious philosophical thought of Zainal Arifin Abbas as reflected in his book Perkembangan Fikiran terhadap Agama (The Development of Thought Towards Religion). The focus of this study is to understand how religion is viewed as a rational element that holds ideological power in shaping human thinking and civilization. Using Antonio Gramsci’s theory of domination as the theoretical framework, this research explores the role of religion as a spiritual and social force in shaping cultural hegemony and social struggle, particularly within the context of Indonesia’s independence movement. The research employs a qualitative approach with text analysis of Zainal Arifin Abbas’s work. The key finding reveals that Zainal views religion as a foundation that connects humanity with both God and society, as well as an ideological force capable of driving social change. This study underscores the importance of rational thought in religious philosophy to comprehend the role of religion as a fundamental pillar of civilization and human identity.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Abbas, Zainal Arifin. Perkembangan Fikiran Terhadap Agama. Medan: Tokoh Buku Islamiyah, 1951.

Abidin, M Zainal, Wardani, and Rusydi. ‘Kesinambungan Dan Perubahan Dalam Kajian Filsafat Islam Di Indonesia: Studi Terhadap Pemikiran Harun Nasution, Mulyadhi Kartanegara, M. Amin Abdullah, Dan Musa Asy’arie’. Tashwir: Jurnal Penelitian Agama Dan Sosial Budaya 2, no. 3 (2014). https://doi.org/10.18592/jt.v3i6.590

Ahmad, Adzrah. “Abdul Halim Hasan and His Methodological Approach in Tafser Al- Quran Al-Karim.” Journal of Islam in Asia 14, no. 2 (2017). https://doi.org/10.31436/jia.v14i2.619.

Ahmad, Nadzrah, Ahmad Nabil Amir, and Sohirin M Solihin. “Abdul Halim Hasan Dan Manhajnya Dalam Tafsîr Al-Qur’ân Al-Karîm.” Sultan Alauddin Sullaiman Shah 5, no. 2018 (2018): 309–27. https://jsass.uis.edu.my/index.php/jsass/article/view/70.

Ahmad, Nadzrah. “‘Ulama’ Tiga Serangkai’ and Their Contribution towards Reviving Islamic Education in the Early Post-Colonial Indonesia (Sumbangan Ulama’ Tiga Serangkai Dalam Menghidupkan Semula Pendidikan Islam Di Indonesia Pada Awal Pasca-Kolonial).” Journal of Islam in Asia (E-ISSN 2289-8077) 18, no. 2 (2021): 122–43. https://doi.org/10.31436/jia.v18i2.1055.

Akmal Tarigan, A., N. Nurhayati, and M. Syukri Albani Nasution. “The Network of Ulama and Its Role in The Development of Islam in North Sumatra.” Religio: Jurnal Studi Agama-Agama 10, no. 2 (2020): 209–26. https://jurnalfuf.uinsa.ac.id/index.php/religio/article/view/1337

Al-Attas, Syed Muhammad Naquib. Risalah Untuk Kaum Muslimin. Kuala Lumpur: IBFIM, 2014.

Alif, Muhammad. ‘Eksistensi Tuhan Dan Problem Epistemologi Dalam Filsafat Agama’. Aqlania: Jurnal Filsafat Dan Teologi Islam 12, no. 2 (2021): 209–34. https://jurnal.uinbanten.ac.id/index.php/aqlania/article/view/2108/3510

Amin, ‘Abd al-Mu’mi, ed. Fatawa wa Masa’il Ibn al-Shalah. Beirut: Dar al-Ma’rifah, 1986.

Arif, Solehan. ‘Manusia Dan Agama’. Islamuna: Jurnal Studi Islam 2, no. 2 (2015): 149–66. https://ejournal.iainmadura.ac.id/index.php/islamuna/article/view/659.

Arif, Syamsuddin. ‘Filsafat Islam antara Tradisi dan Kontroversi’. TSAQAFAH 10, no. 1 (31 May 2014): 1. https://doi.org/10.21111/tsaqafah.v10i1.61.

Asari, Hasan, and Muaz Tanjung. “History of Maktab Al-Islamiyah Tapanuli.” Heritage of Nusantara: International Journal of Religious Literature and Heritage 8, no. 2 (2019). https://doi.org/10.31291/hn.v8i2.559.

Dahlan, Zaini. ‘Sheikh Abdul Halim Hasan, 1901-1969: Akar Tradisi Intelektual Di Sumatera Timur Awal Abad XX’. Journal of Contemporary Islam and Muslim Societies 2, no. 1 (2018): 128–55. https://jurnal.uinsu.ac.id/index.php/JCIMS/article/view/1738

———. ‘The Intellectual Tradition Of Mandailing Ulama In East Sumatra: Zainal Arifin Abbas, 1912-1979’. Journal of Contemporary Islam and Muslim Societies 4, no. 1 (2020): 23–57. https://jurnal.uinsu.ac.id/index.php/JCIMS/article/view/7025

Fadil, Muhammad Reza, and Suparwany Suparwany. “Ulama Tiga Serangkai’s Tafsir Al-Quränul Karim: Source, Method and Profiles of the Interpreters.” Journal of Contemporary Islam and Muslim Societies 6, no. 2 (2022). https://doi.org/10.30821/jcims.v6i2.12644.

Fitrotullah, Moh Rofik. ‘Konstruk Filsafat Dan Agama Dalam Bingkai Peradaban Islam’. El-Qudwah, 2013. https://ejournal.uin-malang.ac.id/index.php/lemlit/article/view/2694.

Gramsci, Antonio. Selections from the Prison Notebooks of Antonio Gramsci, ed. and trans. Quintin Hoare and Geoffrey Nowell-Smith. New York: International Publishers, 1971.

Habibi, M Yusuf, Safria Andy, and Uqbatul Khoir Rambe. ‘Analysis of the Concept of Al-Hubb in the Thought of Zainal Arifin Abbas (1911-1977)’. Ishlah: Jurnal Ilmu Ushuluddin, Adab Dan Dakwah 5, no. 2 (2023): 235–48. https://jurnalfuad.org/index.php/ishlah/article/view/284

Hamka. Falsafah Ketuhanan. Jakarta: Gema Insani Press, 2017.

Harahap, Rizki Pristiandi, Syahrin Harahap, and Hasan Bakti Nasution. ‘The Relationship between Religion and State According to the Perspective of KH Zainal Arifin Abbas’. Budapest International Research and Critics Institute-Journal (BIRCI-Journal) 2, no. 4 (2019): 666–71. https://www.bircu-journal.com/index.php/birci/article/view/683.

Ja’far, Ja’far. “Tarekat Dan Gerakan Sosial Keagamaan Shaykh Hasan Maksum.” Teosofi: Jurnal Tasawuf Dan Pemikiran Islam 5, no. 2 (2015): 269–293. https://jurnalfuf.uinsby.ac.id/index.php/teosofi/article/view/107.

———. “Al Jam’iyatul Washliyah Dan Pelestarian Akidah Ahl Sunnah Wa Al-Jama‘ah Di Indonesia.” ISLAMICA: Jurnal Studi Keislaman 14, no. 1 (2019): 54–81. https://doi.org/10.15642/islamica.2019.14.1.54-81.

———. “Khazanah Kitab Kuning Di Madrasah Al Jam‘iyat Al Washliyah.” Jurnal Pendidikan Agama Islam Al-Thariqah 2, no. 2 (2017): 124–134. https://doi.org/https://doi.org/10.25299/althariqah.2017.vol2(2).1041.

———. “Peran Al Jam’iyatul Washliyah Dalam Merevitalisasi Madhhab Shafi’i Di Era Kontemporer.” Justicia Islamica: Jurnal Kajian Hukum Dan Sosial 13, no. 1 (2016). https://jurnal.iainponorogo.ac.id/index.php/justicia/article/view/451.

———. “Peran Ulama Al Washliyah Dalam Pengembangan Ilmu Agama.” Islamijah: Journal of Islamic Social Sciences 2, no. 1 (February 24, 2021): 16. https://doi.org/10.30821/islamijah.v2i1.11291.

———. “Ulama, Al Washliyah and Knowledge in Modern Indonesia (1930-1980).” MIQOT: Jurnal Ilmu-Ilmu Keislaman 46, no. 2 (2022): 235–56. https://doi.org/10.30821/miqot.v46i2.984.

———. Jejak Sang Bintang: Sketsa Biografis Syekh Hasan Ma’sum H. Ismail Banda, H. Abdurrahman Sjihab H.M. Arsjad Th. Lubis & H. Yusuf Ahmad Lubis. Edited by Ismed Batubara. Medan: Centre For Al Washliyah Studies (Pusat Kajian Al Washliyah), 2022.

———. Sang Ulama Pemimpin: Biografi Abdurrahman Sjihab. Medan: Perdana Publishing and CAS, n.d.

———. Tradisi Intelektual Al Washliyah. Medan: Perdana Publishing, 2015.

Jamil, M., and Ja’far Ja’far. “Pemimpin Perempuan Dan Non-Muslim Perspektif Ulama Tiga Serangkai.” Teosofi: Jurnal Tasawuf Dan Pemikiran Islam 6, no. 1 (2018): 1–7. https://doi.org/10.15642/teosofi.2018.8.1.31-54.

Maisyaroh, Maisyaroh, and Muhammad Iqbal. “Malay Ulama in Deli Land: The Life, Manuscripts, and Intellectual Networks of Shaykh Hasan Ma‘sum (d. 1936).” Nahrasiyah: Journal of Aceh and Malay Archipelago Heritage 1, no. 1 (2023): 39–68. https://doi.org/10.47766/nahrasiyah.v1i1.2038.

Maisyaroh, Maisyaroh. “Academic Ethics in Modern Indonesia: Shaykh Hasan Ma’sum’s Thought on Students Ethics in His Tazkir Al-Muridin Suluk Thariqah Al-Muhtadin.” MIQOT: Jurnal Ilmu-Ilmu Keislaman 47, no. 1 (2023): 18–35. http://dx.doi.org/10.30821/miqot.v47i1.1082.

Majelis Ulama Sumatera Utara. “Riwayat Hidup Almarhum Syekh Hasan Ma’sum (1884-1937).” In Sejarah Ulama-Ulama Terkemuka Di Sumatera Utara, 119–37. Medan: Majelis Ulama Sumatera Utara, 1983.

Mona, Matu. Riwajat Penghidoepan Alfadil Toean Sjeh Hasan Ma’soem (Biografi Sedjak Ketjil Sampai Wafatnja). Medan: Typ. Sjarikat Tapanoeli, n.d.

Mukhtar Harahap, Radinal, Aidilfithrah Aidilfithrah, and Ihsan Sa’dudin. “Ulama and Authority in the Deli Kingdom: A Brief History of Shaykh Hasan Ma’sum.” Journal of Indonesian Ulama 1, no. 1 (2023): 51–62. https://doi.org/10.30821/jiu.v1i1.2.

Ngazizah, Dhaoul, and Kholid Mawardi. ‘Integrasi Filsafat Dan Agama Dalam Perspektif Ibnu Rusyd’. Jurnal Ilmiah Mandala Education 8, no. 1 (2022). https://doi.org/10.58258/jime.v8i1.2746.

Nongbri, Brent. Before Religion: A History of a Modern Concept. Yale University Press, 2013.

Pakeeza, Shahzadi, and Ali Asghar Chishti. “Critical Study of Approaches To the Exegesis of the Holy Qur’an.” Pakistan Journal of Islamic Research Vol 10, no. 4 (2012): 19–26. http://www.bzu.edu.pk/PJIR/vol10/eng 2 Shehzadi Pakeeza New 24-05-13v10.pdf.

Rasjidi, H.M. Filsafat Agama. Jakarta: N.V. Pemandangan (Bag. Penerbitan), 1965.

Reid, Anthony. Sumatera Revolusi Dan Elite Tradisional. Depok: Komunitas Bambu, 2011.

Sinar, Luckman Tengku. Sejarah Medan Tempo Doeloe. Medan: Perwira, 2007.

Syamimi Mohd, Nor, Haziyah Hussin, and Wan Nasyrudin Wan Abdullah. “Scientific Exegesis in Malay Qur’anic Commentary.” Asian Social Science 10, no. 10 (2014): 236–42. https://doi.org/10.5539/ass.v10n10p236.

Tanjung, Muaz. Maktab Islamiyah Tapanuli 1918-1942: Menelusuri Sejarah Pendidikan Islam Awal Abad Ke20 Di Medan. Medan: IAIN Press, 2012.

Thaib, M. Hasballah. In Memorium Bersama Alm. H.Zainal Arifin Abbas. Medan: Perdana Publishing, 2011.

Utara, Majelis Ulama Sumatera. “Riwayat Hidup Almarhum Syekh Hasan Ma’sum (1884-1937.” In Sejarah Ulama-Ulama Terkemuka Di Sumatera Utara, 119–37. Medan: Majelis Ulama Sumatera Utara, n.d.

Yakub, M. ‘Sejarah Sosial Intelektual Islam Zainal Arifin Abbas (1912-1979 M)”Perspektif Sosio-Kultural”’. Dakwah: Jurnal Kajian Dakwah Dan Kemasyarakatan 22, no. 1 (2018): 85–106. https://journal.uinjkt.ac.id/index.php/dakwah/article/download/12048/pdf.

Downloads

Published

2024-06-30

How to Cite

Mukhtar Harahap, R., Muhammad Yusuf Habibie, Zuhair Mubarrak Hazaa, & Indra Gunawan. (2024). Ulama and Religion in Modern Indonesia: Zainal Arifin Abbas’s Thoughts on Religion. Journal of Indonesian Ulama, 2(1), 68–87. https://doi.org/10.30821/jiu.v2i1.1138

Issue

Section

Articles

Most read articles by the same author(s)